یادگیری قرآن

30
Jun
11 ترفند پیشرفت در حفظ قرآن

۲۰ نكته برای حفظ قرآن

براى حفظ قرآن روش‏هاى گوناگونى بيان و تبيين شده كه هر كدام در جاى خود، داراى ويژگى‏هايى است و هر كس نيز امكان دارد بر اساس استعداد، ذوق و سليقه، شرايط شخصى و تجربه عملى خويش، داراى روش خاص و شخصى در حفظ قرآن باشد. ولى روش پيشنهادى نویسنده در این مقاله در حفظ قرآن، بر مبناى حفظ «تفكيكى» آيات، صفحات، سوره‏ها و جزءهاى قرآن و سپس بر مبناى حفظِ «تركيبى» و تكرار آن‏ها بر اساس قسمت‏هاى «سه» تايى ـ «سه» تايى است.

۱ـتوضيح اين روش بدين گونه است كه بايد هر صفحه از قرآن را، سه آيه ـ سه آيه، و هر سوره از قرآن را، سه صفحه ـ سه صفحه، و هر جزء از قرآن را، سه سوره سه سوره تقسيم كنيد. 
مثلاً اگر يك صفحه از قرآن، مانند صفحه ۵۷۳ قرآن‏هايى كه با رسم الخط «عثمان طه» است، داراى ۱۵ آيه، يعنى آيه ۱۴ تا ۲۸ سوره «جن» است، بايد به پنج قسمتِ «۳ آيه»اى، و چنان چه يك سوره از قرآن، مانند سوره «يس» داراى حدود ۶ صفحه است، بايد به دو قسمتِ «۳ صفحه»اى، و در صورتى كه يك جزء از قرآن، مانند جزء «بيست و هشتم» داراى ۹ سوره است، بايد به سه قسمتِ «۳ سوره»اى تقسيم نماييد. 
سپس بايد آيه‏هاى هر قسمت را، يك بار به صورت جدا ـ جدا و يك آيه ـ يك آيه و با «تفكيك» از آيات قبلى و بعدى‏شان حفظ كنيد تا آيات الهى به صورت «تك به تك» و «جزء به جزء» به حافظه‏تان سپرده شوند. و بار ديگر بايد آن‏ها را به صورت ارتباط و پيوند و «تركيب» با آيات قبلى و بعدى‏شان نيز تكرار و حفظ نماييد تا آيات به صورتِ مجموعه‏اى و كل به كل نيز به حافظه تان سپرده شوند. تشريح عملى اين روش بدين گونه است كه با صداى آشكار، آيه اول از سوره مورد نظرتان را به صورت جدا و تفكيكى و بدون ارتباط با آيه دوم، بخوانيد و تكرار نماييد تا حدى كه اين آيه را، به طور كامل و صحيح و روان و آسان، حفظ نماييد. سپس به سراغ آيه دوم برويد و آن را نيز، به صورت جدا و تفكيكى و بدون ارتباط با آيه اول و سوم، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه آيه دوم را هم، به طور كامل و صحيح و روان و آسان، حفظ كنيد. 
آن گاه به سراغ آيه سوم برويد و آن را نيز، به صورت جدا و تفكيكى و بدون ارتباط با آيه دوم و چهارم، بخوانيد و تكرار نماييد تا حدى كه آيه سوم را هم، به طور كامل و صحيح و روان و آسان، حفظ نماييد. 
در پايانِ نخستين قسمت سه آيه‏اى، دوباره، آيات اول تا سوم را، با يكديگر و پشت سر هم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه مجموع هر سه آيه را، با هم و به طور كامل و صحيح و روان و آسان، حفظ شود. 
علت اين امر، آن است كه اگر آيات قرآن را جدا ـ جدا و يكى ـ يكى و به صورت تفكيكى حفظ كنيد، ولى با يكديگر حفظ ننماييد، ممكن است نتوانيد آياتى را كه جدا ـ جدا و يكى ـ يكى حفظ كرده‏ايد، بار ديگر به صورت متصل و مرتبط با آيات قبلى و بعدى‏شان و به ترتيب يكديگر، از حفظ بخوانيد و بازگو كنيد و يا نزد ديگران ارائه نماييد. اين نكته‏اى مهم است كه بايد كاملاً آن را رعايت كنيد. 
اكنون به سراغ آياتِ دومين قسمتِ سه آيه‏اى، يعنى آيات چهارم تا ششم، برويد و آن‏ها را، همانند آيات اول تا سوم، بخوانيد و تكرار نماييد تا حدى كه اين سه آيه را هم، به طور جداگانه و بدون ارتباط با آيات قبلى و بعدى‏شان، حفظ نماييد. 
سپس مجموع هر سه آيه چهارم تا ششم را، با يكديگر و پشت سر هم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه مجموع هر سه آيه را، با هم، حفظ كنيد. در پايانِ دومين قسمتِ سه آيه‏اى، دوباره، آيات اول تا ششم را، با يكديگر و پشت سر هم و به صورت تركيبى، نيز بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه مجموع هر شش آيه را، با هم حفظ كنيد. 
اينك به سراغ آياتِ سومين قسمت سه آيه‏اى، يعنى آيات هفتم تا نهم، برويد و آن‏ها را، همانند آيات اول تا سوم، بخوانيد و تكرار نماييد تا حدى كه اين سه آيه هم، به طور جداگانه و بدون ارتباط با آيات قبلى و بعدى‏شان، حفظ شود. 
سپس مجموع هر سه آيه هفتم تا نهم را، با يكديگر و پشت سر هم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه مجموع هر سه آيه را، با هم، حفظ نماييد. در پايان سومين قسمت سه آيه‏اى، دوباره، آيات چهارم تا نهم را ـ نه آيات اول تا نهم (دقت كنيد) ـ با يكديگر و پشت سرهم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه مجموع هر شش آيه را، با هم، حفظ كنيد. حفظ آيات را، با همين روش و به صورت سه آيه ـ سه آيه، آن قدر ادامه دهيد تا اين كه همه آياتِ يك صفحه از قرآن را حفظ نماييد. در پايان، دوباره، كل آياتِ اين صفحه را، از اول تا آخر، بخوانيد و تكرار كنيد تا آيات آن صفحه، به صورت مجموعه‏اى و تركيبى، نيز حفظ شود. 
پس از حفظ كامل و صحيح يك صفحه از قرآن، اينك به سراغ صفحه دوم قرآن برويد و آيات صفحه را نيز، همانند صفحه اول و به همان صورتِ تفكيكى و تركيب كه گفته شد، حفظ كنيد. 
پس از حفظ كامل و صحيح صفحه دوم به سراغ صفحه سوم قرآن برويد و آيات آن صفحه را نيز، همانند صفحه اول و دوم، حفظ نماييد. پس از حفظ كامل و صحيح صفحه سوم، دوباره، كل آياتِ صفحه اول تا سوم را با يكديگر و پشت سر هم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه مجموع هر سه صفحه را، با هم، حفظ نماييد. 
اكنون به سراغ آياتِ دومين قسمتِ سه صفحه‏اى، يعنى آيات صفحه چهارم تا ششم، برويد و آن‏ها را، همانند آيات صفحه اول تا سوم، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه آيات اين سه صفحه را هم، به طور جداگانه و بدون ارتباط با آيات صفحات قبلى و بعدى‏شان، حفظ كنيد. 
آن گاه، مجموع هر سه صفحه چهارم تا ششم را، با يكديگر و پشت سرهم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار نماييد تا حدى كه مجموع آيات هر سه صفحه، با هم حفظ گردد. در پايانِ دومين قسمتِ سه صفحه‏اى، دوباره، آياتِ صفحه اول تا ششم را، با يكديگر و پشت سر هم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار نماييد تا حدى كه مجموع هر شش صفحه را، با هم، حفظ نماييد. 
اينك به سراغ آياتِ سومين قسمتِ سه صفحه‏اى، يعنى آيات صفحه هفتم تا نهم، برويد و آن‏ها را، همانند آيات صفحه اول تا سوم، بخوانيد و تكرار نماييد تا حدى كه آيات اين سه صفحه را هم، به طور جداگانه و بدون ارتباط با آيات صفحات قبلى و بعدى‏شان، حفظ كنيد. 
سپس مجموع آيات هر سه صفحه هفتم تا نهم را، با يكديگر و پشت سر هم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه آيات مجموع هر سه صفحه، با هم، حفظ شود. 
در پايان سومين قسمتِ سه صفحه‏اى، دوباره، آيات صفحات چهارم تا نهم را ـ نه آيات صفحات اول تا نهم (دقت كنيد) ـ با يكديگر و پشت سر هم و به صورت تركيبى، بخوانيد و تكرار كنيد تا حدى كه مجموع هر شش صفحه را، با هم حفظ نماييد. 
حفظ آياتِ صفحات را، با همين روش و به صورت سه صفحه ـ سه صفحه آن قدر ادامه دهيد تا اين كه آيات همه صفحات يك سوره از قرآن را حفظ نماييد. در پايان، دوباره، كل آيات صفحات اين سوره را، از اول تا آخر، بخوانيد و تكرار كنيد تا آيات آن سوره را به صورت مجموعه‏اى تركيبى، حفظ كنيد. 
پس از حفظ كامل، صحيح، روان و آسان يك سوره از قرآن، اينك به سراغ سوره‏هاى بعدى قرآن برويد و آيات آن سوره‏ها را نيز، همانند سوره اول و به همان صورت تفكيكى و تركيبى كه گفته شد و براساس سه سوره ـ سه سوره، حفظ كنيد و حفظ سوره‏ها را آن قدر ادامه دهيد تا اين كه همه آيات يك جزء از قرآن را حفظ نماييد. 
در پايان، دوباره، كل آيات اين جزء را، از اول تا آخر، بخوانيد و تكرار كنيد تا آيات آن جزء را، به صورت مجموعه‏اى و تركيبى، نيز حفظ نماييد. 
پس از حفظ كامل، صحيح، روان و آسان يك جزء از قرآن، اينك به سراغ جزءهاى بعدى قرآن برويد و آيات آن جزءها را نيز، همانند جزء اول و به همان صورت تفكيكى و تركيبى كه گفته شد و بر اساس سه جزء ـ سه جزء حفظ نماييد و حفظ جزءها را آن قدر ادامه دهيد تا اينكه همه آيات سى جزء قرآن را، به طور كامل و صحيح و روان و آسان، حفظ كنيد و با عنايات خداى سبحان و توجهات امام زمان (عج) «حافظ كل قرآن» شويد. 
با توجه به آن چه گفته شد، در صورتى كه بخواهيد مثلاً صفحه ۳۷۳ را كه طبق قرآن‏هاى با رسم الخط «عثمان طه» داراى ۱۵ آيه است، با اين روش، حفظ نماييد، بايد به ترتيب زير عمل كنيد:

يك. حفظ آيه اول 
دو. حفظ آيه دوم 
سه. حفظ آيه سوم 
چهار. حفظ آيه اول تا سوم 
پنج. حفظ آيه چهارم 
شش. حفظ آيه پنجم 
هفت. حفظ آيه ششم 
هشت. حفظ آيه چهارم تا ششم 
نه. حفظ آيه اول تا ششم 
ده. حفظ آيه هفتم 
يازده. حفظ آيه هشتم 
دوازده. حفظ آيه نهم 
سيزده. حفظ آيه هفتم تا نهم 
چهارده. حفظ آيه چهارم تا نهم (نه آيه اول تا نهم) 
پانزده. حفظ آيه دهم 
شانزده. حفظ آيه يازدهم 
هفده. حفظ آيه دوازدهم 
هجده. حفظ آيه دهم تا دوازدهم 
نوزده. حفظ آيه هفتم تا دوازدهم (نه آيه اول تا دوازدهم) 
بيست. حفظ آيه سيزدهم 
بيست و يك. حفظ آيه چهاردهم 
بيست و دو. حفظ آيه پانزدهم 
بيست و سه. حفظ آيه سيزدهم تا پانزدهم 
بيست و چهار. حفظ آيه دهم تا پانزدهم (نه آيه اول تا پانزدهم)

چنانچه بخواهيد مثلاً سوره «يس» را كه طبق قرآن‏هاى با رسم الخط «عثمان طه»، داراى ۶ صفحه است، با اين روش حفظ كنيد، بايد به ترتيب زير عمل نماييد: 
يك. حفظ صفحه اول 
دو. حفظ صفحه دوم 
سه. حفظ صفحه سوم 
چهار. حفظ صفحه اول تا سوم 
پنج. حفظ صفحه چهارم 
شش. حفظ صفحه پنجم 
هفت. حفظ صفحه ششم 
هشت. حفظ صفحه چهارم تا ششم 
نه. حفظ صفحه اول تا ششم

اگر بخواهيد مثلاً جزء ۲۸ قرآن را كه داراى ۹ سوره است، با اين روش، حفظ نماييد، بايد به ترتيب زير عمل كنيد: 
يك. حفظ سوره اول 
دو. حفظ سوره دوم 
سه. حفظ سوره سوم 
چهار. حفظ سوره اول تا سوم 
پنج. حفظ سوره چهارم 
شش. حفظ سوره پنجم 
هفت. حفظ سوره ششم 
هشت. حفظ سوره چهارم تا ششم 
نه. حفظ سوره اول تا ششم 
ده. حفظ سوره هفتم 
يازده. حفظ سوره هشتم 
دوازده. حفظ سوره نهم 
سيزده. حفظ سوره هفتم تا نهم 
چهارده. حفظ سوره چهارم تا نهم (نه سوره اول تا نهم)

براى خوددارى از تكرار زياد و غير ضرورىِ آيات، توجه داشته باشيد كه ديگر لازم نيست مثلاً مجموع دو آيه اول و دوم، يا دوم و سوم، يا سوم و چهارم، يا چهارم و پنجم، يا پنجم و ششم، يا مجموع سه آيه دوم تا چهارم، يا سوم تا پنجم، يا مجموع چهار آيه اول تا چهارم، يا دوم تا پنجم، يا سوم تا ششم، و يا مجموع پنج آيه اول تا پنجم، يا دوم تا ششم را نيز بخوانيد و تكرار نماييد تا حفظتان شود. 
و يا ديگر لازم نيست مثلاً مجموع شش صفحه دوم تا هفتم، يا سوم تا هشتم، و يا مجموع هفت صفحه سوم تا نهم، يا چهارم تا دهم، يا پنجم تا يازدهم، يا ششم تا دوازدهم را نيز بخوانيد و تكرار كنيد تا حفظ نماييد؛ زيرا انجام دادن اين امر، به صورت حالت تصاعدى در خواهد آمد و در نتيجه، وقت فراوانى از شما را خواهد گرفت و ممكن است خودِ تكرار زياد و بدون ضرورتِ آيات، موجب خستگى و دلزدگى‏تان نيز بشود. 
پس مبناى شما در مجموعه خوانىِ آيات قرآن با يكديگر، حداكثر تا سه آيه، و در مجموعه خوانىِ صفحات قرآن با يكديگر، حداكثر تا سه صفحه، و در مجموعه خوانىِ سوره‏هاى قرآن با يكديگر، حداكثر، تا سه سوره، و در مجموعه خوانى جزءهاى قرآن با يكديگر، حداكثر، تا سه جزء خواهد بود. 
و مبناى شما در حفظ خود آيات قرآن، آيه به آيه، و سپس صفحه به صفحه، و آن گاه سوره به سوره و پس از آن، جزء به جزء و به طور كامل و صحيح و روان و آسان خواهد بود؛ يعنى تا آيه يا صفحه يا سوره يا جزئى از قرآن را، به طور كامل و صحيح و روان و آسان حفظ نكرده‏ايد، هرگز به سراغ حفظ آيه يا صفحه يا سوره و يا جزئى ديگر از قرآن نرويد. 
توجه داشته باشيد كه اين روش را هم با «خواندن» از روى قرآن و هم با «گوش دادن» به نوارها يا سى دى‏هاى قرآنى مى‏توانيد انجام دهيد. اگر چه حفظ قرآن از راه «گوش دادن»، براى برخى‏ها، مانند خردسالان و كسانى كه نمى‏توانند از راه «خواندن» به حفظ قرآن بپردازند، ممكن است كه بهترين و تنهاترين راه باشد.

۲٫ اگر بلندى آيه‏اى از يك سطر بيشتر باشد، مبناى شما در روش حفظ خود اين آيات، سطر به سطر و در مجموعه خوانىِ سطرها با يكديگر، حداكثر تا سه سطر خواهد بود؛ يعنى چنانچه بلندى آيه‏اى، مانند آيه ۱۶۰ سوره «اعراف»، شش سطر باشد، آن را به دو قسمت سه سطرى تقسيم كنيد. سپس هر كدام از سطرهاى اول و دوم و سوم آن آيه را، به صورت تفكيكى، مى‏خوانيد و تكرار مى‏نماييد تا هر يك از سطرها را به طور جداگانه، حفظ كنيد. آن گاه مجموع سطرهاى اول تا سوم را، به صورت تركيبى، مى‏خوانيد و تكرار مى‏نماييد تا مجموع هر سه سطر، با هم و به طور كامل و صحيح حفظ گردد. پس از آن، هر كدام از سطرهاى چهارم و پنجم و ششم آن آيه را، به صورت تفكيكى، مى‏خوانيد و تكرار مى‏نماييد. تا هر يك از سطرها، به طور جداگانه، حفظ شود. سپس مجموع سطرهاى چهارم تا ششم را، به صورت تركيبى، مى‏خوانيد و تكرار مى‏كنيد تا مجموع هر سه سطر، با هم و به طور كامل و صحيح و روان و آسان حفظ شود. در پايان، دوباره، سطرهاى اول تا ششم را از اول تا آخر و به صورت تركيبى نيز، مى‏خوانيد و تكرار مى‏نماييد تا مجموع هر شش سطر، با هم، يعنى كل آيه به طور كامل و صحيح و روان و آسان حفظ گردد. آن گاه به سراغ حفظ آيه بعدى برويد.

۳٫ اگر بلندى آيه‏اى، فقط يكى ـ دو ـ سه كلمه بيش از يك سطر باشد، آن آيه را نيز به طور كامل حفظ نماييد و در اين گونه آيات، از روش سطر به سطر استفاده نكنيد.

۴٫ اگر بلندى سوره‏اى، از يك صفحه كمتر باشد، مانند شمارى از سوره‏هاى كوتاه آخر قرآن، مبناى شما در حفظ آن‏ها بايد همان سوره به سوره باشد؛ يعنى تا سوره‏اى را به طور كامل و صحيح و روان و آسان حفظ نكرده‏ايد، هرگز به سراغ حفظ سوره‏اى ديگر نرويد.

۵٫ حفظ كامل يك صفحه يا يك سوره و يا يك جزء از قرآن را در صورتى به خوبى انجام داده و محقق كرده‏ايد كه بتوانيد تك تك آيات آن را با شماره خودشان و حتى بدون ترتيب نيز به ياد آوريد و از حفظ بخوانيد. مثلاً اگر از شما بپرسند كه آيه ۱۸ سوره بلد چيست؟ فوراً بگوييد: «اُولئِكَ أصحابُ المَيْمَنَة» و چنان چه از شما بپرسند كه آيه ۴ سوره بلد چيست؟ فورا بگوييد: «لَقَد خَلَقْنا الانسان فى كبد» و اگر از شما بپرسند كه آيه ۱۰ سوره بلد چيست؟ فورا بگوييد: «وَ هَدَيْناهُ النَّجدَينِ».

۶٫ مقدار تكرار هر آيه و سوره قرآن، براى حفظ آن، به شرايط انسان، روش حفظ وى، آسانى و دشوارىِ هر آيه و سوره، و كوتاهى و بلندىِ آن بستگى دارد. مثلا ممكن است شما آيه‏اى را با ۳ بار تكرار حفظ نماييد، ولى شخص ديگرى همان آيه را با ۵ بار تكرار حفظ كند. يا امكان دارد كه شما سوره‏اى از قرآن را با روشى كه در حفظ قرآن داريد، با ۸ بار تكرار حفظ نماييد، اما فردى ديگر با روش ديگرى كه در حفظ قرآن دارد، همان سوره را با ۱۰ بار تكرار حفظ كند. و يا ممكن است شما آيه‏اى آسان و كوتاه را حتى با ۱ بار خواندن حفظ نماييد، اما آيه دشوار و بلند را با ۷ بار تكرار حفظ كنيد. پس، مقدار تكرار هر آيه و سوره قرآن، به «شرايط حافظ قرآن»، «روش حفظ قرآن» و «شرايط آيه قرآن» بستگى دارد.

۷٫ حتماً دقت كنيد كه كلمات و آيات قرآن را، از همان آغاز خواندن و حفظ كردن و از نظر تلفظ و حركت و اعراب، به شكل صحيح بخوانيد و حفظ كنيد؛ زيرا در صورتى كه تلفظ و حركت واعراب كلمه‏اى، به شكل غلط وارد حافظه شما شود، تلاشتان براى حفظ چنين كلمه‏اى دو برابر خواهد شد: يك بار بايد شكل غلط اين كلمه را از حافظه خود بيرون بريد و بار ديگر بايد شكل صحيح آن را به درون حافظه خويش بيرون بَريد و جايگزين شكل قبلى آن نماييد. يكى از بهترين راه‏هاى پيشگيرى از چنين مشكلى اين است كه دستگاه حاوى نوار قرآن را كنار خود بگذاريد و قرآن را باز كنيد و هنگامى كه مى‏خواهيد، براى نخستين بار، آيه‏اى را حفظ نماييد، دستگاه را روشن كنيد و در حالى كه خودتان آيه مورد نظر را از روى قرآن مى‏خوانيد، به شكل خواندن و تلفظ همان آيه از طريق نوار نيز گوش فرا دهيد تا از اشتباه خواندنِ تلفظ‏ها و حركت‏ها و اعراب‏هاى كلمات و آيات قرآن، به دور باشيد.

۸٫ بارها اتفاق افتاده است كه برخى از حافظان قرآن نتوانسته‏اند آيه‏اى از قرآن را كه قبلاً حفظ كرده‏اند، دوباره از حفظ بخوانند، ولى هنگامى كه «كلمه اول + كلمه دوم» همان آيه را براى آنان خوانده‏اند، تمام آن آيه به يادشان آمده است و همه آيه را، از اول تا آخر و از حفظ، خوانده‏اند. پس، «كلمه اول» يا مجموع «كلمه اول + كلمه دوم» در هر آيه، «نقطه تمركزِ» آن آيه براى حفظ كردنش است و بايد آن را بيش از كلمات ديگرِ آن آيه، تكرار كنيد و به حافظه خود بسپاريد. مثلا در آيه سوره بينه: «إنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولائِكَ هُم خَيرُ البَرِيَّة»، بايد دو كلمه «إنَّ الّذينَ» را بيشتر از كلمات بعدى آيه تكرار نماييد و به گنجينه حافظه خويش بسپاريد.

۹٫ معمولاً انسان دوست دارد ثمره و نتيجه كار خويش را زودتر ببيند و گاه نيز از حوصله فراوانى برخوردار نيست. از اين رو، شما حفظ تمام قرآن را هدف خود قرار ندهيد، بلكه هدف خويش را مثلاً حفظ يك جزء قرآن در نظر بگيريد و از سوره‏هاى كوتاه و جزء سى ام قرآن آغاز كنيد تا ثمره و نتيجه آن را زودتر مشاهده نماييد و دلگرم‏تر شويد. و نيز چنان چه حفظ قرآن را با سوره‏هاى بلند مانند سوره «بقره» و «آل عمران» و «مائده» آغاز كنيد، ممكن است شوق و علاقه اوليه‏اى را كه براى حفظ قرآن داشته‏ايد، از دست بدهيد؛ هر چند اگر بتوانيد حفظ قرآن را از همان جزء اول و با سوره حمد آغاز نماييد، بهتر است.

۱۰٫ گفته شد كه در ابتدا مى‏توانيد سوره‏هاى كوتاه قرآن را حفظ كنيد، و چون جزءهاى سى ام و بيست و نهم و بيست و هشتم قرآن به ترتيب و به طور نسبى در بردارنده سوره‏هاى كوتاهترى هستند، مى‏توانيد اين سه جزء را پيش از جزءهاى ديگر قرآن حفظ نماييد؛ اما پس از حفظ كردن آيات اين سه جزء، شايسته است ـ اگر نگوييم بايسته است ـ جزءهاى ديگرِ قرآن را به ترتيب و از جزء اول و سپس جزء دوم تا جزء بيست و ششم و سپس جزء بيست و هفتم قرآن حفظ كنيد. رعايت اين ترتيب، براى آن است كه ذهن و حافظه شما نيز از ترتيب ويژه‏اى برخوردار گردد، و از نظم خاصى پيروى نمايد و هنگام بازگويى و ارائه آياتِ حفظ شده، دچار تشويش و نابسامانى نشود. البته پيشنهاد مى‏شود براى كودكان و نوجوانان و مانند آنان، حفظ قرآن از جزء سى ام و طبق مراحل زيرين و به ترتيب سوره‏هايى كه گفته شده است، صورت پذيرد: 
مرحله اول: سوره‏هاى ۲ سطرى، يعنى سوره‏هاى عصر، كوثر و اخلاص. 
مرحله دوم: سوره‏هاى ۳ سطرى، يعنى سوره‏هاى شرح، قدر، فيل، قريش، كافرون، نصر، مسد و فلق. 
مرحله سوم: سوره‏هاى ۴ سطرى، يعنى سوره‏هاى تين، تكاثر، همزه، ماعون و ناس. 
مرحله چهارم: سوره‏هاى ۵ سطرى، يعنى سوره‏هاى ضحى، زلزله و عاديات. 
مرحله پنجم: سوره‏هاى ۶ سطرى، يعنى سوره‏هاى طارق و قارعه. 
مرحله ششم: سوره‏هاى ۷ سطرى، يعنى سوره‏هاى شمس و علق. 
مرحله هفتم: سوره‏هاى ۸ سطرى، يعنى سوره‏هاى اعلى و ليل. 
مرحله هشتم: سوره‏هاى ۹ سطرى، يعنى سوره‏هاى انفطار و بلد. 
مرحله نهم: سوره‏هاى ۱۰ سطرى، يعنى سوره بينه. 
مرحله دهم: سوره‏هاى يك صفحه‏اى و كمتر از آن، يعنى سوره‏هاى عبس، تكوير، انشقاق، بروج و غاشيه. 
مرحله يازدهم: سوره‏هاى بيشتر از يك صفحه، يعنى سوره‏هاى نبأ، نازعات، مطففين و فجر. 
مرحله دوازدهم: اين مرحله كه مرحله پايانى براى كودكان و نوجوانان و مانند آنان است، حفظ دوباره سوره‏هاى جزء سى‏ام، است به همان ترتيبى كه در قرآن آمده است، يعنى حفظ جزء سى ام را از سوره نبأ آغاز نمايند و با سوره ناس پايان دهند.

۱۱٫ در صورتى كه وسايل سمعى و بصرى، مانند نوارهاى ويدئويى، قرآن را حفظ مى‏نماييد، حتماً به دهان قارى قرآن و چگونگى تلفظ و اداى كلمات و قرائت وى، خوب نگاه كنيد.

۱۲٫ هر مقدار از آيات و سوره‏ها و جزءهاى قرآن را كه حفظ كرديد، در جايى آن را يادداشت كنيد. و نوار پارچه‏اى را كه در عطف و شيرازه برخى از قرآن‏ها وجود دارد، در همان صفحه مربوط قرار دهيد تا برايتان مشخص باشد كه چه مقدار از قرآن و تا كدام صفحه از آن را حفظ نموده‏ايد و از دوباره كارى و تكرار غير لازم آيات نيز به دور باشيد.

۱۳٫ در صورتى كه برايتان امكان دارد، سعى كنيد، در هر جلسه حفظ قرآن، آيات را تا پايان هر صفحه يا تا پايان هر سوره حفظ نماييد و مثلاً حفظ آيات را تا نيمه صفحه و يا تا نيمه سوره باقى نگذاريد.

۱۴٫ سعى كنيد جاى هر آيه در صفحه قرآن را كاملاً به خاطر بسپاريد تا آسانتر بتوانيد آيه حفظ شده را به خاطر آوريد و ارائه نماييد؛ مثلاً آيه ۲۰ سوره مرسلات، يعنى آيه «ألَم نَخلُقُكم مِن ماءٍ مَهينٍ» در اول صفحه، و آيه ۳۵ آن، يعنى آيه «هذا يَومٌ لايَنْطِقُونَ» در وسط صفحه، و آيه ۵۰ آن، يعنى آيه «فَبِأىِّ حَديثٍ بَعدَهُ يُؤمِنُونَ» در آخر صفحه قرآن قرار دارد.

۱۵٫ چنانچه هنگام تمرين و تكرار محفوظات قرآنى خود، قسمتى را به ياد نياورديد، فوراً به قرآن مراجعه نكنيد؛ بلكه د ر ابتدا خوب فكر نماييد و ذهن و حافظه خويش را به كار اندازيد. و در صورتى كه آن قسمتِ فراموش شده را به ياد نياورديد، آن گاه به قرآن مراجعه كنيد. اگر اين نكته را به خوبى رعايت نماييد، قسمت‏هاى فراموش شده ديگر، كمتر فراموشتان مى‏شوند و بيشتر در ذهن حافظه تان باقى مى‏مانند؛ زيرا دستگاه ذهن و سيستم حافظه انسان، آن چه را با تلاش و كاوش درونىِ خود به ياد مى‏آورد، بيشتر به ياد مى‏سپارد و ديرتر از ياد مى‏برد.

۱۶٫ هر اندازه كه بين تكرار آيات حفظ شده، كمتر فاصله بيندازيد، آن‏ها را بيشتر به ذهن و خاطرتان مى‏سپاريد. مثلاً چنان چه سوره صف را حفظ نموديد و هر ۳ روز يك بار، آن را مرور و تكرار كرديد، بيشتر در ذهن و خاطرتان باقى مى‏ماند تا هنگامى كه همين سوره را ۵ روز يك بار، مرور و تكرار نماييد.

۱۷٫ در حفظ آياتى كه به يكديگر شبيه هستند، هم دقت و هم تمرين بيشترى را لازم داريد. به طور مثال، اگر آيات ديگر را ۴ تا ۵ بار مرور و تكرار مى‏كنيد، آيات مشابه را بايد ۸ تا ۱۰ بار مرور و تكرار نماييد. يكى از راه‏هاى حفظ آيات مشابه، استفاده از «نشانه» است. مثلاً سوره «صف» با آيه «سَبَّحَ لِلّهِ مَا فِى السَّمواتِ وَ ما فِى الارضِ…» آغاز مى‏گردد و سوره بعدى آن، يعنى سوره «جمعه»، با آيه «يُسَبِّحُ لِلّهِ مَا فِى السَّمواتِ وَ ما فِى الارضِ…» شروع مى‏شود. براى اين كه «سَبَّحَ» با «يُسَبِّحُ» اشتباه نشود، مى‏توانيد مثلاً اين نشانه را براى خود قرار دهيد كه حرف اول نام سوره صف، يعنى حرف «ص» شبيه حرف اول كلمه «سَبَّحَ»، يعنى حرف «س» است، هر چند اين دو حرف كاملاً مانند يكديگر نيستند.

۱۸٫ همان گونه كه گفته شد، هنگام حفظ قرآن، آيات را با صداى آشكار بخوانيد تا پژواك آيه‏هاى قرآن، در گوش‏هايتان طنين انداز شود و حركات و كلمات آن‏ها بر سيستم مغزى و دستگاه حافظه شما به خوبى نقش بندد؛ زيرا يكى از آثار و ويژگى‏هاى صوت، ايجاد نقش در اجسام و تأثير در اطراف است. البته، آشكار خواندن آيات به معنى بلند خواندن آن‏ها و آزرده كردن اطرافيان نيست، بلكه به معنى آشكار ساختن جوهره صوت و دورى جُستن از لب‏خوانى است؛ هر چند در برخى از شرايط و مواردِ حفظ قرآن، لب‏خوانى شايسته و يا حتى بايسته است.

۱۹٫ يكى از راه‏هاى تمركز حواس و حفظ آيات قرآن، اين است كه آيه مورد نظر براى حفظ را يك بار از روى قرآن و با دقت و توجه كامل بخوانيد تا نخستين تصوير از آن آيه، در ذهن و حافظه تان جاى گيرد و نقش بندد. آن گاه، براى بار دوم، آيه مورد نظر را از روى قرآن بخوانيد. و در اثناى آن، گاهى چشم‏هاى خود را ببنديد و ادامه آيه را در ذهن و خاطرتان بياوريد و از حفظ بخوانيد. سپس، هرگاه قسمتى از ادامه آيه را به ياد نياورديد، چشم‏هاى خود را باز كنيد و آن قسمت را از روى قرآن بخوانيد. دوباره چشم‏هاى خود را ببنديد و قمست ديگرى از ادامه آيه را در ذهن و خاطرتان بياوريد و از حفظ بخوانيد. اين كار را به همين صورت، آن قدر ادامه دهيد تا تمام آيه مورد نظر را، حفظ نماييد.

۲۰٫ براى حفظ آيات طولانى، مى‏توانيد آن آيات را بر اساس محل‏هاى وقف و درنگ آن‏ها، قسمت ـ قسمت كنيد و سپس به حفظ هر قسمت از آن آيه بپردازيد. براى آشنايى با محل‏هاى وقف آيات و علائم آن، مى‏توانيد به صفحات پايانى برخى از قرآن‏ها يا كتاب‏هاى معتبر روخوانى و تجويد قرآن مراجعه نماييد، يا به نوارهاى مشهور تلاوت قرآن يا به تلاوت قاريان ممتاز قرآن گوش فرا دهيد، يا آن‏ها را از استادان معروف قرآن بپرسيد و يا زير نظر آنان ياد بگيريد.

*منبع روش حفظ قرآن ، عبدالرحيم موگهى – سایت حوزه

22
Jun
11 ترفند پیشرفت در حفظ قرآن

۱۱ ترفند پیشرفت در حفظ قرآن

در این نوشته سعی شده است تا با ۱۱ توصیه کوتاه به قرآن آموزان عزیز بخشی از تجارب آموزشی را گوش زد نماییم که خواندن آن خالی از لطف نخواهد بود :

اخلاص

برای حفظ قرآن، از همان ابتدای کار، نیت خود را رضایت پروردگار قرار دهید و هدفتان از فراگیری و حفظ قرآن، تنها خشنود کردن خداوند باشد، و امیدوار باشید که این عمل مسبّب رستگاری و راه بردن شما به بهشت برین الهی است.

بی دلیل نیست که خداوند نیز به همین منظور نسبت به بندگان خود محبت داشته و خطاب به آنانی که در این راه قدم می گذارند و تلاش می کنند می فرماید: «کتابی است که از سوی خداوند پیروزمند فرزانه، فرو فرستاده شده است. کتابی آسمانی را به راستی و درستی بر تو نازل کرده ایم، پس خداوند را در حالی که دین خود را برای او پاک و پیراسته می داری بپرست». (سوره زمر، آیات ۱و۲)

« بگو فرمان یافته¬ام که خداوند را – در حالی که دینم که برای او پاک و پیراسته می دارم- بپرستم، و فرمان یافته ام که نخستین مسلمان (این امت) باشم». (سوره زمر۱۰و۱۱)

شکی نیست که هر کس که قرآن قرائت می کند، علاوه بر اجر معنوی، در این دنیا نیز پاداش خود را می¬گیرد و دستش به گناه آلوده نخواهد شد.

تلفظ و قرائت صحیح

اولین گام پس از اخلاص، طرز خواندن و قرائت قرآن کریم است و این حاصل نمی شود مگر با گوش سپردن به صدای قاریان خوب و یا کسانی که قرآن را درست به خاطر سپرده اند. آموزش و فراگیری قرآن نیاز به معلم خوب دارد.

کسانی که مایل به قرائت خوب قرآنی هستند، در ابتدا باید از قرائت خود مطمئن شوند. به ویژه آنها باید تحت نظر مربیانی باشند که دانش کافی نسبت به زبان عرب و زبان قرآنی دارند. این از آن جهت حائز اهمیّت است که زبان قرآن، زبانی ویژه و خاص است.

تعیین حدود روزانه برای حفظ قرآن

برای حفظ قرآن مجید لازم است که برنامه مرتب روزانه برای خود داشت. برای مثال، هر روز یک صفحه، دو صفحه و یا هر مقدار که حافظه می تواند و در ساعتی معین و مشخص حفظ کند. بنابراین حافظ پس از تنظیم برنامه روزانه و اصلاح قرائت و سپس حفظ قسمت در نظر گرفته، باید زمانی نیز برای تکرار قرار دهد.

یکی از نکات مهم برای حفظ و قرائت قرآن، توجه به لحن یا حالت قرائت قرآن است. البته این گام بعدی است، اما چه بهتر از ابتدا به آن توجه شود. زیرا با زبان آنچنان آموخته می شود که شما آن را عادت می دهید.

بنابراین، باید از ابتدا آن را، آن گونه عادت دهید که صحیح باشد. زیرا اگر آموزنده اشتباه فرا بگیرد این اشتباه در قرائت او باقی می ماند و در ذهن وی حفظ می شود و برگرداندان آن کاری بسیار سخت و مشکل است.

از حد خود فراتر نروید

توصیه نمی شود یک حافظ قرآن از یک بخشی که به خوبی فرا نگرفته به بخش دیگر برود. این از آن نظر حائز اهمیت است که بخش و حد به خاطر سپرده شده باید در ذهن شما حک شود و شکی نداشته باشید که بهترین راه برای به خاطر سپردن آن تکرار شبانه روزی آن است. شما باید در خلوت خود آن را تکرار کنید هر زمانی فرصت به دست آمد، با صدای بلند قرائت نمایید تا هنگامی که ملکه ذهن شما شد. این ساده ترین طریق حفظ است. و اگر بتوانید با اشخاص دیگری که در حال فراگیری هستند آن را تکرار نمایید، بسیار مفید است. بنابراین هرگاه که مطمئن شدید بخشی را به خوبی و درستی آموخته اید و به خاطر سپرده اید، آنگاه به بخش بعدی بروید.

از یک نسخه قرآن استفاده کنید

در میان نکاتی که به حفظ کردن قرآن کریم یاری می رساند، داشتن یک نسخه واحد و استفاده از آن برای حفظ کردن است و فراموش نکنید که هیچ گاه نیز آن را تغییر ندهید. زیرا قرآن آموز، حافظه¬اش به آن خطوط قرآنی می نگرد و آن را به خاطر می سپارد، این خطوط در یک نسخه شکل و ترکیب چاپی خاصی دارد و در نسخه دیگر چاپ آن متفاوت است. تصویری که حافظ می بیند، در ذهن او می نشیند. تغییر این تصویر در ذهن باعث اغتشاش و بر هم خوردگی می شود.

بنابراین و در اثر تجربه، این نکته توصیه می شود که حتماً از یک نسخه برای حفظ قرآن استفاده شود. چون دیده شده که عکس این حالت سبب مشکلات فراوان برای حافظ قرآنی گشته است. علت اصلی آن نیز تغییر نسخه های قرآنی هنگام دوره آموزش بوده است.

فهم قرآن بهترین راه حفظ آن است

یکی از نکات بسیار با اهمیّت برای حفظ قرآن، درک معنای آیه های قرآن مجید است. به همین دلیل توصیه می شود که حتماً هنگام فراگیری و حفظ قرآن، تفسیری خوب نیز داشته باشید تا در مورد آیه ها شما را آگاه کند و ارتباط آنها با یکدیگر را برای شما شرح دهد. در این صورت مطمئن باشید که آنچه را به خاطر می سپارید، در ذهن شما می ماند، در غیر این صورت اگر هزاران بار نیز آیه های قرآن کریم را حفظ کرده و تکرار کنید، چون به ارتباط منطقی آنها و معنایشان آگاه نیستید، ربط آیه ها با یکدیگر از دست شما رها خواهد شد و شما قادر نخواهید بود که آنها را هم مرتبط کنید و به خاطر بیاورید. چون از نظر منطق انسان هر آنچه را که می فهمد به خاطر می سپارد و هر آنچه را که ارتباطش را درک کند، به صورت سلسله ذهن پی می گیرد و تداوم می بخشد.

بنابراین پیش از زمان گذاشتن برای تکرار، نیاز به درک آن دارید. و اگر به این طریق عمل کنید، مطمئن باشید که آیه ها به شدن در ذهن شما می ماند و فراموشتان نخواهد شد و هیچ گاه نیز آیه ای را با آیه دیگری اشتباه نخواهید کرد.

تا حفظیات شما روان نشده به حفظیات جدید نپردازد

پس از آنکه یک سوره را از میان سوره های قرآن انتخاب کرده و به حفظ کردن آن پرداختید، هیچ گاه تا آن را کامل نکرده و از ابتدا تا انتها را حفظ نشده اید، به سوره بعد نروید. حافظ بدون آن که فکر کند، به راحتی از ابتدا تا انتها را قرائت نماید. آیه های حفظ شده در ذهن حافظ باید همچون آب رود جاری شود، بدون آن که هیچ نگرانی و دلواپسی داشته باشد. در این حالت، حافظ نباید به معنا و یا چیز دیگری بینیدیشد باید با آرامش آیه ای را پس از آیه دیگر از ذهن به زبان جاری نماید. مثلاً در مورد سوره فاتحه، بلافاصله پس از آن که نام سوره برده شد. باید این عمل صورت پذیرد. این امر ممکن نمی¬گردد مگر آن که این سوره و آیه های آن مرتب تکرار شود. بنابراین هر زمان که مطمئن شدید که هر سوزه در ذهن شما کاملاً ملکه گردیده، از ابتدا تا انتها بدون نگرانی می توانید به سراغ سوره دیگر رفته و آن را آغاز کنید.

برای دیگران حفظیات خود را قرائت کنید

لازم است که حافظ قرآن برای حفظ تنها متکی به خودش نباشد، بسیار عمل مناسبی است که حافظ قرآن هنگام قرائت آیه هایی که حفظ کرده، به وسیله شخص و یا تطبیق دادن با نسخه ای که از روی آن اقدام به حفظ کرده، حفظیات خود را بررسی کند و بهترین حالت آن است که شخص بررسی کننده نیز در حال حفظ همین بخشها بوده باشد. در این حالت است که حافظ احتمالاً از بخش های فراموش شده خویش مطلع گشته و یا از بخشهایی که جا به جا می خواند، آگاه گردد. در حالی که قبلاً نسبت به آنها وقوف نداشته است. چون بسیاری از ما گمان می کنیم که درست حفظ کرده ایم، اما هنگامی که آن را با نسخه تطبیق می دهیم، خطاهایمان آشکار می شود. چون شخصی که در حال حفظ است به خطاهای خود آگاه نیست و نمی داند که چه اشتباهاتی دارد، مگر این که تطبیق داده شود.

آنچه را که حفظ کرده اید، مرور کنید

حافظ قرآن نباید تصور کند که چون آن را حفظ کرده، همیشه در ذهن خواهد داشت. بلکه باید دائماً آن را تکرارکند وگرنه به سرعت از خاطرش خواهد رفت. ولی اگر این عمل تکرار، صورت گیرد حافظ قرآن می تواند مطمئن باشد که همیشه آنچه را به خاطر سپرده در ذهن خود خواهد داشت.

نسبت به بخشهای مشابه آگاه باشید

خداوند نسبت به بخشهای مشابه قرآن مجید که در تأیید یکدیگرند، می فرمایند: « خداوند بهترین سخن را در هیأت کتابی همگون و مکرر فرو فرستاد، که پوستهای کسانی که از پروردگارشان خشیت دارند، از آن به لرزه در آید، سپس (آرامش یابند) پوستهایشان و دلهایشان با یاد خدا نرم شود، این هدایت الهی است که به آن هر کس را بخواهد به رای می آورد و هر کس که خداوند بیراهش گذارده باشد، راهنمایی ندارد». سوره زمر، آیه ۲۳).

قرآن کریم شامل ۱۱۴ سوره و ۶۲۳۶ آیه است. در میان این آیات، آیه هایی وجود دارند که شبیه به یکدیگرند. حافظ قرآن برای آن که آنها را با یکدیگر اشتباه نکند، نیاز به دانش در مورد آنها داشته که آن نیز جز به مطالعه در مورد آنها و تمرین و تکرار نیست.

سالهای طلایی حفظ قرآن

موفق ترین اشخاص، کسانی هستند که در سالهای حفظ قرآن تلاش کنند. این سالهای طلایی برای حفظ قرآن، سنین تا بیست و سه سالگی است. حفظ کردن و حافظ شدن در این سنین بسیار مناسب است. در حقیقت این سالها مناسبترین سالهای حفظ قرآن است. بنابراین لازم است که هر شخص در طی این سالهای زندگی به حفظ قرآن است. بنابراین لازم است که هر شخص در طی این سالهای زندگی به حفظ کتاب مقدس الهی اقدام کند.

در این سنین حافظه بسیار سریع عمل می کند چون مشغله های زندگی کمتر و ذهن نیز تازه و جوان است. بنابراین هر آنچه که شخص طالب باشد، به سرعت به خاطر سپرده خواهد شد.

*منبع : سایت موسسه قرآنی فرهنگ اسلام قم

16
Jun
نقش استاد در حفظ قرآن

راه کارهایی برای معلمان حفظ

با نظر به استقبالی که در کشور برای حفظ قرآن بوجود آمده است ، مربیان و اساتید حفظ می بایست سعی کنند تا کلاس حفظ قرآن از جایگاه رفیع خود دور نشده و دچار روزمرگی و تکرار نگردد ، در این راستا چند تذکر بیان می شود:
۱- کلاس را با شور و نشاط برگزار کنید . برای ایجاد نشاط در کلاس می توانید از راه های زیر استفاده کنید : الف : ذکر صلوات، تواشیح کوتاه و شعارهای قرآنی.
ب : اختصاص چند دقیقه از وقت میانی کلاس به پرسیدن شماره آیات، ابتدای آیات بالا و پایین صفحه، بصورت تصادفی از همه یا ابتدای آیات بالا و پایین صفحه، بصورت تصادفی از همه یا تعدادی از شاگردان.
ج : برگزاری دوره ای کلاس در اتاق های دیگر یا خارج از فضای بسته اتاق.

د : دعوت از حافظان کل به صورت ماهیانه .
ه : اردوهای درون شهری می تواند کمک زیادی به ایجاد نشاط در قرآن آموزان داشته باشد .
و : برگزاری کلاس در ساعات با نشاط مثل اوایل صبح یا عصر .
۲- گفته می شود کلاس حفظ قرآن خشک است و این جمله به این خاطر مشهود شده است که عده ای معتقدند : کلاس حفظ مثل کلاس صوت ولحن و ترتیل ، از تنوع برخودار نیست . اما در واقع این گونه نیست ، کلاس حفظ اگر خوب اداره شود بیشتر از سایر رشته های آموزشی قرآن از تنوع برخودار است ، رعایت گفته شده در بند یک علاوه بر نکات ترجمه ای و تفسیری می تواند جذابیت فوق العاده ای به کلاس شما ببخشد.
۳- نظم رمز موفقیت در هر کاری است و حفظ قرآن به خاطر حساسیتی که دارد ، نیاز به نظم بیشتری دارد ، در این زمینه توصیه شفاهی شما به داشتن نظم در برنامه های قرآن آموزان ، کافی نیست ، بلکه خودتان باید الگوی نظم باشید ، کلاس را سروقت شروع و به موقع تمام کنید ، زودتر از قرآن آموزان حاضر شوید و دیرتر از آنان کلاس را ترک نمایید .
۴- گاهی به شاگردانتان پیشنهاد کنید از محفوظات شما سوال کنند . این کار باعث تقویت انگیزه و ایجاد حس اعتماد بیشتری به شما خواهد شد .
۵- می بایستی هر قرآن آموز دفترچه ایی برای ثبت تکالیفی که باید انجام دهد ، داشته باشد و شما نیز در هر جلسه ، نظارتی بر حسن انجام تکلیف هر شخص داشته باشید ، چرا که انجام ندادن تکلیف حتی برای یک روز باعث عقب ماندگی می شود که گاه نیز در دوران تحفیظ قابل جبران نیست .
۶- تمام شاگردان خود را به خوبی بشناسید ، علاوه بر مشخصات فردی ، سعی کنید سطح توانایی و استعداد او را هم بدست آورید .
۷- از دادن مشاوره به شاگردتان دریغ نورزید .
۸- همیشه در کلاس بگویید : « حفظ قرآن کار ساده و آسانی است و اگر ما خلاف این فکر می کنیم ، به این خاطر است که برای حفظ روزانه و مرور وقت کافی نمی گذاریم » . تلقین آسان بودن حفظ در ایجاد حس اعتماد به نفس شاگردان اهمیت زیادی دارد .

15
Jun
نقش استاد در حفظ قرآن

چگونگی حفظ یک صفحه از قرآن

اولین قدم درست خوانی و صحیح خوانی است . اینکه شما بتوانید صفحه مورد نظر را صحیح و بدون غلط بخوانید . صفحه را ابتدا خوب نگاه می کنیم و چند بار از روی آن می خوانیم برای درست خوانی بهتر است از نوار ترتیل استفاده کنیم . بعد از روخوانی به سراغ تفسیر و ترجمه لغات می رویم.
پس از سپری کردن این موارد از آیه اول شروع می کنیم به حفظ کردن عبارت به عبارت پیش می رویم چشمانمان را می بندیم و آن عبارت را تکرار می کنیم و به همین منوال پیش می رویم تا آیه تمام شودو بعد به سراغ آیه بعدی می رویم . آیه دوم را که حفظ کردیم دوباره برمیگردیم و از آیه اول شروع می کنیم و از حفظ آن را تلاوت میکنیم و بعد آیه دوم . زمانی که از حفظ بودن آن مطمین شدیم به آیه بعد می رویم واین روند را تا پایان صفحه ادامه می دهیم . از آنجا که آیات پایین صفحه کمتر تکرار میشود آیات را از پایین به بالا  تکرار می کنیم.

حال زمان آن شده است که کمی استراحت کنید .
پس از نیم ساعت بدون نگاه کردن به قرآن صفحه ای را که حفظ کردید را بخوانید اگر جایی را فراموش کردید کمی فکر کنید تا به یاد بیاورید اگر کاملا فراموش کردید آن را جا بیندازید و به سراغ آیه بعد بروید . بعد از اتمام صفحه قران را باز کنید و عباراتی را که فراموش کرده بودید را مرور کنید و دوباره از حفظ صفحه را تکرار کنید .
یک ساعت به یک ساعت همین کار را انجام می دهیم .شب حفظ خود را به کسی تحویل دهید و اگر کسی نبود صدای خود را ضبط کنید و اگر ایرادی داشتید آن را حل نمایید
به یاد داشته باشید که حفظ خوب حفظ بدون تکرار، مکث و البته بدون غلط است.

8
Jun
نقش استاد در حفظ قرآن

تفسیر و مهارت های حفظ

یکی از مهارت های حفظ قرآن ، ایجاد ارتباط مفهومی بین آیات است ، به صورتی که اگر آیات قرآن را به دانه های تسبیح تشبیه کنیم ، مفهوم می تواند نقش نخ آن را داشته باشد که دانه ها را به ترتیب پشت سر هم ردیف کرده و هیچ گاه دانه ای از دانه دیگر جلو یا عقب نمی افتند.

خوب نقش دانستن ترجمه در حفظ قرآن ، چنین نقشی است ، به همین دلیل است که اگر کسی ترجمه قرآن و مفاهیم آن را بداند ، از حفظ بهتری برخودار است ، زیرا نیروی مفهوم ، آیات را به ترتیب در ذهن حافظ می آورد و کمتر اتفاق می افتد ، آیه ای را جا انداخته یا جلوتر یا عقب تر از آیه قبل و بعدش بخواند و این امتیاز ، جدای از امتیاز بزرگ عمل به قرآن است که حافظ با دانستن ترجمه و مفهوم می تواند ، زمینه عمل به قرآن را فراهم آورد.

اما شیوه استفاده وکاربرد ترجمه در حفظ قرآن هم از شاخه های مختلفی برخوردار است که در اینجا به مبحث دسته بندی مفهومی آیات می پردازیم ، به این صورت که با دانستن مفهوم می توان مجموعه آیات یک سوره را در دسته های منسجمی قرار داد تا هم با دانستن کلیت مقصود آیات حفظ آسان شود و هم یادآوری و مرور آن سریع تر و متقن تر گردد . دسته بندی آیات بر اساس ارتباط مفهومی یک مجموعه آیات است . برای نمونه آیات ۲۶۱ تا ۲۷۴ سوره بقره را انتخاب کردیم که با بهره گیری از بیان علامه طباطبایی در تفسیر المیزان ، دسته بندی این مجموعه از آیات را بیان کنیم :
« سیاق این آیات از این جهت که همه درباره انفاق است و مضامین آن ها به یکدیگر ارتباط دارد این را می فهماند که همه یک باره  نازل شده و این آیات مومنین را دعوت و تشویق به انفاق در راه خدا می کند . نخست برای زیاد شدن و برکت مالی که انفاق می کنند مثلی می زند ، که یک درهم آن هفتصد درهم می شود و چه بسا که خدا بیشترش هم می کند (آیه ۲۶۱) ، در مرحله دوم مسلمانان را از انفاق با منت و اذیت نهی می کند ، زیرا که منت و اذیت اثر آن را خنثی می کند ، در مرحله سوم برای انفاق ریائی و غیر خدایی مثلی می آورد تا بفهماند که چنین انفاقی برکت و بهره ای ندارد و اجر عظیمش را حبط نموده و از بین می برد (آیه ۲۶۴) ، سپس دستور می دهد که از مال پاکیزه خود انفاق کنند ، نه این که از جهت بخل و تنگ نظری هر مال ناپاک و دور انداختنی را در راه خدا بدهند (آیه ۲۶۷) [ و در این راه شیطان سنگ اندازی می کند اما حکمتی که خداوند به انسان ها داده باعث بصیرت در این راه می شود سپس علم الهی به انفاق و انواع انفاق را بیان می فرماید (آیات ۲۶۸تا۲۷۲) ] و آنگاه موردی را که باید مال در آن مورد انفاق شود ذکر می کند که عبارت است از فقرایی که در راه خدا از هستی ساقط شده اند (آیه۲۷۳) و در آخر اجر عظیمی که این انفاق نزد خدای تعالی دارد بیان می کند (آیه۲۷۴) » .
اکنون یک دسته بندی ذهنی برای ۱۳ آیه بالا برقرار شد شما می توانید : ۱- از این ابزار برای مباحث موضوعی ، خصوصا دوره های حفظ موضوعی بهره ببرید . ۲- اگر آیه ای را جا انداختید ، کلید ارتباطی شکل گرفته در ذهن تان ، آن را یادآوری می کند . ۳- با دانستن این دسته بندی برای کسی که می خواهد این مجموعه را حفظ کند ، ذهنش آمادگی بیشتری خواهد داشت .
خوانندگان گرامی می توانند با استفاده از این شیوه در تمام محفوظات خود ، حفظ خود را کاربردی تر کرده و مرور و تکرار را آسان تر کنند .

3
Jun
نقش استاد در حفظ قرآن

ترفندهای پیش رفت در حفظ قرآن

۱-    برنامه ریزی : انسان در هیچ کارمهمی موفق نمی شود مگر آن که برنامه منظم ومدونی داشته باشد . اگر ساعت یا ساعات معینی را برای کار مقدس حفظ قرآن در نظر نگیرید این کار با اختلال مواجه می شود . پس حتما در قدم اول زمان معینی را برای حفظ در نظر بگیرید . بعد از نماز صبح ، قبل از ظهر، بعد از ظهر یا شب مهم نیست فقط امکان داشته باشد که منظم آن را ادامه دهید. اگر ساعتی را معین کنید که به هر علتی بعدها نتوانید از آن برای حفظ استفاده نمایید از برنامه نتیجه نخواهید گرفت . در مورد این که چه قدر از وقت خود را هر روز برای حفظ بگذارید ، بستگی به مقدار حفظ شما دارد . به طور طبیعی در اوایل حفظ وقت کم تری برای کار حفظ ، مرور ۱۰ درس و مرور محفوظات گذشته لازم دارید ، اما با زیاد شدن محفوظات باید این وقت بیش تر شود.

۲-    همت : پشت کار وخسته نشدن از مشکلات ، اثری ویژه در کسب موفقیت دارد. اگر حتی یک روز هم برنامه خود را تعطیل کنید ، زمینه ایجاد ضربه به همه برنامه را به وجود خواهد آورد . عقب ماندن از برنامه ، انداختن کار امروز به فردا و فردا به روز بعد از آن و مقدم کردن سایر کارها بر برنامه حفظ از جمله آفات نداشتن همت و تعطیلی موقت برنامه روزانه است.اگر می خواهید مزه شیرین را بچشید ، هیچ گاه برنامه روزانه حفظ خود را تعطیل نکنید. بله گاهی مشکل ناگهانی پیش می آید که قابل پیش بینی نبوده و ممکن است ساعات حفظ شما را اشغال کند . در این مورد حتما در همان روز برنامه جبرانی آن را داشته باشید و کار آن روز را به روز بعد موکول نکنید . 
3-    استعدادیابی : در شروع کار حفظ ، ذهن شما آماده دریافت مقدار زیادی محفوظات در یک روز نیست . به خصوص کسانی که مدتی از آموزش های مستقیم مثل مدرسه ،دانشگاه و … دور بوده اند. این افراد نیاز دارند تا مدتی را برای آماده سازی ذهن شان اختصاص دهند ، پس برای شروع حفظ ، مقدار زیادی را تعیین نکنید . روزی نیم سطر یک سطر یا حداکثر دو سطر برای شروع مناسب است . بعد از آن به تناسب وقتی که اختصاص می دهید و استعداد خود ، مقدار آن را زیاد کنید . 
4-    شروع حفظ : جز ۳۰ قرآن آن هم از آخر ، یعنی سوره های ناس ، فلق ، توحید و … تا نباء برای حفظ مناسب است . با حفظ این سوره ها به خاطر کوتاهی سوره وآیات ،علاقه و انگیزه شما تقویت می شود . هم چنین بعد از حفظ کل جزء ۳۰ ، شما تغریبا یک چهارم سوره ها را حفظ کرده اید . چرا که قرآن ۱۱۴ سوره دارد که ۳۷ سوره آن در جزء ۳۰ قرار دارد . از این رو اعتماد به نفس بالایی برای شما ایجاد می شود . در این میان ذهن شما هم آماده می شود تا حفظ را از ابتدای قرآن ، به صورت منظم آغاز کنید . 
5-    مرور : تکرار ۱۰ درس گذشته ، یعنی اگر روزی نیم صفحه حفظ می کنید ، مرور ۵ صفحه ای که تازه حفظ شده اید ، به صورت روزانه لازم و ضروری است . اگر ۱۰ درس را مرتب دوره نکنید ، ماندگاری محفوظات تان ضعیف خواهد شد . همچنین مرور یک هفتم محفوظات گذشته در هر روز ، یعنی اگر ۴ جزء حفظ هستید و روزانه یک صفحه حفظ می کنید ، هر روز نیم جزء ( ۱۰ صفحه ) از محفوظات قبل از ۱۰ درس را باید مرور کنید تا به صورت هفتگی ، علاوه بر ۱۰ درس ، کل محفوظات تان هم دوره شود . 
6-    مباحثه : مباحثه به این صورت است که یک نفر محفوظات خود را برای دیگری بخواند و شخص دوم اشکالات او را تذکر دهد و متقابلا نفر دوم بخواند و نفر اول اشکالات او را متذکر شود . این برنامه را باید هر روز یا حداکثر یک روز در میان داشته باشید . اگر هم مباحثه پیدا نکردید ، از کسی که فقط روخوانی قرآن را می داند بخواهید تا قرآن را باز کند و شما برای او از حفظ بخوانید و او اشکالات شما را تذکر دهد .
۷-    روش حفظ صحیح : گاهی همه چیز درست سر جای خودش است ، اما باز هم شما دچار اشکال در نگه داری محفوظاتتان هستید . در این صورت لازم است نگاهی به روش حفظ خود بیندازیید . نشانه درست حفظ کردن آن است که اگر شما مثلا یک صفحه را حفظ کردید ، در انتها بتوانید آیات همان صفحه را از آخر به اول بخوانید . اگر این سطح از تسلط را ندارید ، حتما در روش حفظ خود تجدید نظر کنید . 
8-    مرور از حفظ : نکته آخر اینکه مرور ۱۰ درس و محفوظات گذشته و مباحثه نباید از روی قرآن صورت بگیرد ؛ بلکه شما باید بدون نگاه به قرآن محفوظات خود را تلاوت کنید.